Afrika’nın en zengin devleti Libya

Yüzölçümü :1 759 537 kilometrekare

Nüfus : 2 257 037

Nüfus artış hızı: % 3,1

Başkent:Trablus (nüfusu 2 709 117)

Önemli kentler: Bingazi (1331 180)

Derne (223 397)

Dil:         Arapça

Libya, kuzey Afrika’da Tunus ve Mısır arasında yer alan bir devlettir. 1959 yılından bu yana petrol, az nüfuslu, yoksul ve tarım açısından oldukça verimsiz topraklara sahip bu çöl ülkesini, Afrika’nın en zengin devleti haline getirmiştir. Libya Afrika’nın adam başına en yüksek brüt ulusal gelirine sahip ülkesidir.

Tarih öncesi çağlardan beri insanların yerleşmiş olduğu bugünkü Libya topraklarında Fenikelilerle Yunanlılar da egemenlik kurmuşlar, Trablus bir süre Kartaca egemenliğinde kaldıktan sonra M.Ö. 1. yüzyılda Roma’nın denetimi altına girmiştir. Daha sonra Araplar tarafından istila edilen bölge, XVI. yüzyılın ortalarında Türkler tarafından fethedilmiştir. 1911 yılında İtalya’nın OsmanlI devletine savaş ilan etmesi üzerine, İtalyanlar ilkin Trablus’u ele geçirmişler, bu sırada Balkan savaşının da başlaması nedeniyle Osmanlı devleti Libya’yı İtalyanlara bırakmak zorunda kalmıştır. İkinci Dünya Savaşından sonra ise Libya bağımsızlığına kavuşmuş (1951), meşrutİ bir krallık kurulmuştur. 1969 yılında ise askerİ bir darbeyle krallık yönetimine son verilmiş, cumhuriyet kurulmuştur. Cumhuriyet yönetimi sosyalizmden esinlenen bir politika izlemiş, ülkedeki Amerikan ve Ingiliz üslerini kapatmış, yabancı şirketleri millileştirmiştir. Libya, Birleşmiş Milletler örgütü ve Arap Birliği üyesidir.

Yer şekilleri: Libya, kuzeydoğu ve kuzeybatıdaki dar Akdeniz kıyı bölgeleri dışında, çok geniş çorak ve yan çorak bölgelerle kaplı bir ülkedir. Toprağın % 90’ından fazlası çöl ve yan çöl halindedir. Kaya ve çakıl çölleri çok yaygındır. Doğu Muhafadat’ın (evvelce Sirenaika olarak bilinen doğu yöreleri) % 30’u ile güney Muhafadat’ın (evvelce Fezzan olarak bilinen güney yöreleri) % 20’si kum denizleri ile kaplıdır.

En yüksek dağlar ülkenin güneydoğu ucunda yer alır. Burada yükseklik 1 892 metreye varır. Kuzeydoğu ve kuzeybatı kıyılarında da tepeler vardır. Bu dağlar ancak 650 metreye ulaşırlarsa da tarım için çok gerekli olan yağışı sağladıkları için, ekonomik açıdan büyük önem taşırlar. Cebel Nefusa ile kıyı arasında üçgen biçiminde bir ova yer alır. Bu alan Jefera ovasıdır ve Tunus’a doğru genişler. Bu bölge Libya’nın tarım bakımından en yoğun ve üretken kesimidir. Libya’da sürekli akan ırmakların sayısı çok az olup bunların hepsi kısadır.

İklim: Yalnızca kıyı bölgesinde yerleşik tarım için yeterli miktarda yağış olur. Trablus yılda 362 mm., Bingazi 266 mm. yağış alır. Libya’nın kıyı bölgelerinde kışları yağmurlu, yazları kurak geçen bir Akdeniz iklimi görülür. Kış yağmurlan düzensizdir. Yağışlar, bazen yıllık ortalamanın yüzde elli oranında altına düşer veya aynı oranda çoğalır. Bu şekildeki dalgalanmaların çiftçilik üzerinde çok büyük zararlan olur. Güney ve orta Libya’da ve S ir t körfezi kıyılarında yağış yok sayılabilecek miktardadır.

Çok yüksek sıcaklıklar, zaten yetersiz olan yağışın çok çabuk buharlaşmasına sebep olur, kıyı bölgelerinde bile, yağan yağmurun ancak beşte biri yeraltı sularının beslenmesini sağlar.

Sıcaklık, en yüksek dereceye haziran ayında çıkar, en düşük dereceye ocak ayında iner. Bununla beraber, herhangi bir yılda mayıs ile eylül ayları arasındaki herhangi bir zamanda en yüksek sıcaklık kaydedilebilir. Çünkü bu aylar da çölden Ghibli adı verilen, kuru sıcak rüzgârlar eser ve sıcaklığın bir saat gibi kısa bir sürede 16 derece birden artmasına sebep olur.

Bitki örtüsü ve yabanıl hayvanlar: Kıyı bölgelerinde toprağın olabildiğince çoğu tarım için ayrılmış olduğundan, ancak az bir kısımda doğal bitki örtüsüne rastlanır, işlenmemiş alanlarda yoğun otlaklı stepler yer alır. Kıyıdan uzaklaştıkça yağışın azalması ile birlikte, akasya, tuzda yetişen çalılar ve kuraklığa dayanıklı başka bitkilere rastlanmaya başlanır. Kıyıdan yüz kilometre kadar uzaklıktaki yaylalarda cılız Akdeniz korulukları, özellikle ardıç ağaçları yer alır. Bu bölgeler ve stepler göçebeler ve yarı göçebeler tarafından otlak olarak kullanılır. Hayvan azdır. Çölde ve dağlık bölgelerde ceylan, tavşan, engerek yılanı, akrep, vahşİ koyun ve kuşlar yaşar.

Halk: Libya halkının çoğu Berberi veya Araptır. Hemen herkes Müslümandır. Nüfusun dörtte üçü ülkenin kuzeybatı köşesinde, Trablus kıyı ovalarında toplanmıştır. Nüfusun dörtte biri ise kuzeydoğuda yaşar. Güneybatıda, Fezzan’da 55 000 kadar göçebe, dağmık vahalarda yaşar.

Petrol geliri yaşama biçiminde ve nüfus dağılımında hızlı bir değişim sağlamıştır. Libya halkının çoğu tarım dışındaki alanlarda çalışmaktadır. Köylerden kentlere akın giderek artmıştır. Çağdaş giysiler giderek geleneksel Arap giysilerinin yerini almaktadır. Bütçenin yüzde onaltısı eğitim için kullanılmaktadır. Okuma yazma bilenlerin oranı hızla artmış ve nüfusun yüzde kırkını aşmıştır.

Nüfusun yüzde yirmi beşinden fazlası, Libya’nın başlıca iki kenti olan Trablus ve Bingazi’de yaşamaktadır. Bu iki kent hemen hemen bütün diğer önemli kentlerin bulunduğu kıyı bölgesinde yer almaktadır.

Ulaştırma: 1964 yılından bu yana Libya’da hiç bir demir yolu yapılmamıştır. Buna karşılık karayolu yapımı hızla gelişmektedir. Kıyı yolu 1 820 kilometre uzunlukta olup uluslararası düzeydedir. Güneydeki çöllerin içlerine, Sebha ve ötesine ve Kufra’ya 800  kilometreden fazla yol uzanmaktadır.

 

Yorumlar
Bu yazı için daha önce yorum girilmedi. Yorum bırakarak başka kullanıcıların bu yazı hakkında ek bilgi sahibi olmasını sağlayabilirsiniz.
Yorum Yap