Asya’nın batısında Avrupa’nın güneydoğusunda bir devlet Türkiye

Asya’nın batısında ve Avrupa’nın güneydoğusunda bir devlet. Yüzölçümü 780 576 kilometrekare, nüfusu 40 197 669’dur. Asya’daki topraklarına Anadolu (756 565 km.kare), Avrupa’daki topraklarına da Trakya (24 011 km.kare) adı verilir. Başkenti Ankara’dır. Yasama erki, Millet Meclisi ile Cumhuriyet Senatosundan oluşan Türkiye Büyük Millet Meclisinindir.

Türkiye, batıdoğu doğrultusunda uzanan bir dikdörtgen görünüşündedir. En kuzey ucu 42°, 06′(Sinop yakınlarında) kuzey ve en güney ucu 30°, 29′(Hatay ilinin güney sınırı) kuzey enlemine rastlar. Doğuda 44°,47’doğu boylamı (Aras ırmağının Türk sınırından çıktığı nokta) ile batıda 25°, 39’doğu boylamı (İmroz adasının Avlaka burnu) arasında uzanır. Bu noktalar arasında uzunluğu 1 565 km., eni de (Kerempe burnu ile Anamur burnu arası) 650 km. kadardır.

Karadan, Avrupa’da Bulgaristan ve Yunanistan, Asya’da Suriye, Irak, Iran ve Rusya’yla, denizden ise kuzeyde Karadeniz, batıda Ege denizi, gü neyde Akdeniz’le kuşatılmıştır. Kara sınırlarının uzunluğu 2 700 km.’yi geçer, deniz sınırları ise 6 000 km.’ye yaklaşır. Türkiye’nin Bulgaristan’la olan sının, Edirne’nin batısında Meriç ırmağı üzerinde başlar, doğuya doğru uzanarak Rezve deresinin Karadeniz’e döküldüğü yerde biter. Uzunluğu 200 km.’yi bulan bu sınır Lozan banş antlaşmasıyle belirlenmiştir. Yunanistan’la olan sının Meriç ırmağı boyunca uzanır. Meriç’in sol kıyısı Türkiye’de, sağ kıyısı Yunanistan’dadır. Uzunluğu 204 km. olan bu sınır çizgisi, Edirne dolaylarında, Meriç’in biraz sağına geçer ve bir kı sim toprakları (Karaağaç istasyonu ve

10 km. uzunluğunda, 30 km. genişliğin de bir toprak parçasını) Türkiye’ye bırakır. Bu sınır da Lozan antlaşmasıyle çizilmiştir. Suriye sının, Türkiye’nin komşularıyle olan en uzun sınırıdır. Uzunluğu 789 km. olan bu sınır Akdeniz kıyısında Güvercinkaya’dan başlar,

Meydamekber’de (Suriye) HaydarpaşaBağdat demiryoluna ve doğuya doğru uzanarak Çobanbey istasyonuna ulaşır. Sonra bu demiryolunun güneyinden geçerek Dicle ırmağının Türkiye’den çıktığı yerde son bulur. Bu sınır 1921’de Fransızlarla yapılan Ankara antlaşmasıyle çizilmiş ve 1939’da Hatay’ın anavatana katılmasıyla bugünkü şeklini almıştır. Irak sınırı, Dicle ırmağı üzerinde Habur çayı kavşağından başlar, Hakkâri ilinin çok dağlık bir bölgesinden geçer ve Şemdinli’nin güneyinde Iran sınırına ulaşır. Uzunluğu 378 km.’dir. Bu sınır 1926’da İngilizlerle yapılan Ankara antlaşmasıyla çizilmiştir. Iran ile Türkiye arasındaki sınır 1639 Kasnşirin antlaşmasıyle çizilmiştir. Uzunluğu 470 km.’dir. Irak sınırının bitiminden başlar, oldukça yüksek dağların doruk çizgilerinden geçerek kuzeye uzanır ve Ağrı yöresinde sona erer. Türkiye’ nin Rusya’yle olan sınırı, Karadeniz kıyısında Çoruh ırmağı ağzının biraz güneyinde Sarp köyü yakınında başlar, Arpa çayı, daha sonra da Aras ırmağı boyunca uzanarak Iran sınırına kavuşur. Uzunluğu 590 km.’dir. Bu sınır 1921 Moskova ve Kars antlaşmalanyle çizilmiştir.

Yer şekilleri: Türkiye yüksek yerlerden meydana gelmiştir. Ortalama yükseltisi 1 130 m.’dir. Kuzey ve güney kıyıları boyunca kenar dağları uzanır. Bu dağlar genel olarak doğubatı doğrultusunda uzanan geniş yaylalar meydana getirirler. Kenar dağları Türkiye’nin doğusunda, birbirine yaklaşır ve sıklaşırlar. Aynı dağlar batıda da birbirine yaklaşırlar; fakat yükseklikleri doğudaki kadar fazla olmadığı gibi, aralarına oluk biçiminde vadiler alırlar ve birbirine az çok paralel olarak Ege kıyılarına dikey inerler. Kenar dağlar, Türkiye’ nin orta kısımlarında iç Anadolu’yu kuşatırlar, iç Anadolu, yerine göre yayla ve yüksek ova şeklinde düzlüklerden oluşmuştur. Türkiye’de alçak düzlükler, kıyı ovalan az yer kaplarlar. Bunlara daha çok ülkenin batı bölgelerinde ve ayrıca bazı büyük akarsu ağızları yakınında rastlanır.

Türkiye’nin yüzey şekillerinin bugünkü görünüşü, türlü yaşta ve yapıda elemanların birbirine eklenmesiyle ve üçüncü zaman sonunda Anadolu, bütünüyle yükselirken, orta kesimleri biraz çukurlaşmış, ülkeyi kuşatan denizler biraz daha derinleşmiştir. Güneydoğu Anadolu ve Musul yöresinde antiklinalli ve senklinalli gerçek kıvnmlar oluşmuş, bazı yerlerdeyse (Doğu ve Batı Anadolu’ da) kırılmalar sonucu çulpr ovalar meydana gelmiştir. Ege denizinin bulunduğu alan meridyen doğrultusunda alçalmış, bu alçalmalar dördüncü zaman başlarında da sürmüş, çukurlaşan yerler Akdeniz sulanyle örtülmüş, yalnız yüksek yerler ada halinde kalmıştır. Akdeniz’in tuzlu suları Boğazlardan ve Marmara denizinden geçerek Karadeniz’in yerindeki büyük gölü doldurarak burayı bir deniz haline getirmiştir. Yanardağların etkinliği üçüncü zaman boyunca ve dördüncü zamanın başında devam etmiş, böylece bugün sönmüş olan yanardağlar oluşmuştur (Batı Anadolu’da Kula volkanları, İç Anadolu’da Erciyas, Haşan dağı ve Karacadağ volkanları, Güney Anadolu’da İslahiye volkanları, Doğu Anadolu’da Ağrı, Tendürük, Süphan ve Nemrut volkanları, Güneydoğu Anadolu’da Karacadağ). Türkiye’de iç etmenlerin etkisi altındaki hareketler henüz dinmemiştir. Zaman zaman meydana gelen depremler bunu doğrulamaktadır.

Türkiye’nin kıyıları değişik biçimler gösterir. Karadeniz ve Akdeniz kıyıları çok az farklarla birbirine benzer. Bu kıyılar denize doğru giren geniş yaylalar oluşturur; girinti ve çıkıntıları azdır. Körfezler ve yarımadalar görülmez; adalar da azdır. Buna karşılık batı kıyıları çok girintili ve çıkıntılıdır; ada sayısı çoktur. Karadeniz kıyısının uzunluğu 1 546 km., Marmara kıyısının 947 km., Ege kıyısının 2 377 km., Akdeniz kıyısının 1 560 km.’dir. Adaların kıyıları (520 km.) ile Boğazların kıyıları (176 km.) da eklenince Türkiye’nin kıyılarının uzunluğu 7 126 km.’yi bulmaktadır.

Ankara’da zafer anıtı. Cumhuriyetin ilânından sonra başkent olan Ankara büyük bir gelişme göstermiştir.Doğu Beyazıt’taki Ishak Paşa Sarayı. Bu saray 18. yüzyılda Ishak Paşa tarafından Ağrı dağı eteğine yaptırılmıştır. Üç tarafı dik bir tepe üzerindedir. Birçok kısımlarda teraslar meydana getirilmek suretiyle çeşitli yapıların bir seviyede yayılması sağlanmıştır. Karışık üslupludur.

Yorumlar
Bu yazı için daha önce yorum girilmedi. Yorum bırakarak başka kullanıcıların bu yazı hakkında ek bilgi sahibi olmasını sağlayabilirsiniz.
Yorum Yap